O ptakach


Wstęp

Wyspa Karsiborska Kępa, jak i cała Delta Świny, nie bez powodu określana jest mianem "ptasiego raju". Rozległe, otwarte tereny, łączące w sobie mozaikę łąk, pastwisk, trzcinowisk oraz sieć rowów, stwarzają dla ptaków wiele możliwości znalezienia pokarmu i założenia gniazd. Jest Kępa również ważnym miejscem odpoczynku i żerowania dla ptaków pokonujących ogromne odległości w trakcie wędrówek wiosennych, a zwłaszcza jesienią. Wreszcie jest to teren, na którym spotkać możemy dość liczne grupy ptaków zimujących, zarówno gatunków osiadłych jak i gości z dalekiej północy. W poniższych dwóch podrozdziałach Piotr Tadeusz przybliża nam kwestię lęgów oraz wędrówek i zimowania ptaków na Karsiborskiej Kępie. Proszę pamiętać, że informacje poniższe opracowano wyłącznie na podstawie danych autora (P. Tadeusza).

Lęgi

Na wyspie lęgnie się około 50 gatunków ptaków. Poszczególne gatunki zajmują wszystkie, dostępne tu do budowy gniazd i wychowania piskląt, środowiska. Większość występujących tu ptaków gnieździ się na pastwiskach i łąkach oraz we wszelkich typach trzcinowisk, pozostałe zajmują drzewa, krzewy, nory, a nawet wzniesione tu budowle (np. wieża obserwacyjna jest miejscem lęgów dymówek H. rustica). Do najciekawszych gatunków ptaków na Kępie zaliczyć należy biegusa zmiennego C. alpina, który gnieździ się w jednym z dominujących siedlisk na wyspie (podmokłe pastwiska z niską trawą) oraz wodniczkę A. paludicola, która zakłada gniazda w drugim z siedlisk dominantów (trzcinowiska rzadkie, przerośnięte turzycami i podmokłe). Obydwa te gatunki reprezentowane są tu przez nieliczne osobniki przystępujące na Kępie do lęgów (biegus zmienny 0-3 par, wodniczka ok. 50-60 śpiewających samców w niektórych sezonach lęgowych).

Sezon lęgowy na wyspie Karsiborska Kępa rozpoczyna się w końcu marca lub w kwietniu, w zależności od warunków pogodowych i termicznych wiosną danego roku. W tym czasie (koniec marca, początek kwietnia), przy sprzyjającej pogodzie zajmowanie terytoriów i budowę gniazd rozpoczynają: czajka V. vanellus, skowronek A. arvensis oraz w środowiskach wodnych łyska F. atra. Dla poszczególnych gatunków średnie terminy przystępowania do lęgów przedstawiają się następująco (w kolejności systematycznej):

Trwanie sezonu lęgowego zamyka się w miesiącu wrześniu (zakańczanie lęgów powtarzanych).

Wędrówki i zimowanie

W okresie przelotu wiosennego i jesiennego na wyspach Delty Świny, w tym i na Kasiborskiej Kępie pojawia się około 140 gatunków ptaków. Podczas wędrówek przez Karsiborską Kępę przelatują tysiące ptaków wielu gatunków które znajdują tu miejsce do odpoczynku i żerowania. Terminy przylotów i odlotów zestawiono w poniższych tabelach. Pierwsza z nich opisuje użyte oznaczenia:

OznaczenieOpis oznaczenia
01.01.data - np. tu pierwszy stycznia
?brak danych
xptaki tego gatunku zimują
x*ptaki tego gatunku mogły zimować (nie odleciały)
*ptaki tego gatunku mogły zimować (nie przyleciały)

PRZELOT WIOSENNY: Przez wyspę i wody wokół niej ciągną na swe północne i wschodnie lęgowiska ptaki które zimę spędzały na południu bądź zachodzie. Dochodzi tu wtedy do znacznych koncentracji gęsi Anser, kaczek Anas, traczy Mergus i ptaków siewkowych Charadriiformes. Koncentracje te sięgają niekiedy setek lub tysięcy osobników np. 29.03.2000 r. na jednej z łąk na wyspie żerowało ok. 600 kszyków G. gallinago. Średnie daty przylotu dla gatunków lęgowych z lat 1997-2000 przedstawiają się następująco:

Gatunekrok 1997rok 1998rok 1999rok 2000
Perkoz dwuczuby Podiceps cristatus07.03.05.03.13.0413.04
Perkoz rdzawoszyi Podiceps grisegena????
Perkozek Tachybaptus ruficollis19.04.???
Bąk Botaurus stellaris????
Łabędź niemy Cygnus olorxxxx
Gęgawa Anser anserxxxx
Ohar Tadorna tadorna12.04.07.04.13.04.01.03.
Krakwa Anas strepera09.03.24.02.*03.02.*23.03.
Cyraneczka Anas creccaxxxx
Krzyżówka Anas platyrhynchosxxxx
Cyranka Anas querquedula09.03.02.04.13.04.26.03.
Płaskonos Anas clypeata08.05.04.04.?23.03.
Głowienka Aythya ferina09.03.16.02.*?20.02.*
Czernica Aythya fuligulaxxxx
Błotniak stawowy Circus aeruginosus03.04.30.03.28.03.23.03.
Błotniak łąkowy Circus pygargus27.04.26.04.28.04.28.04.
Przepiórka Coturnix coturnix28.05.??21.05.
Wodnik Rallus aquaticus08.04.04.04.28.03.02.04.
Kropiatka Porzana porzana??10.05.?
Zielonka Porzana parva????
Derkacz Crex crex28.05???
Kokoszka wodna Gallinula chloropus03.04??13.03.
Łyska Fulica atraxxxx
Żuraw Grus grus24.02.24.02.?27.02.
Czajka Vanellus vanellus22.02.16.02.xx
Biegus zmienny Calidris alpina22.03.25.03.02.04.23.03.
Kszyk Gallinago gallinago05.03.27.02.*?23.03.
Rycyk Limosa limosa09.03.07.04.?23.03.
Kulik wielki Numenius arquata16.03.05.03.09.04.18.04.
Krwawodziób Tringa totanus03.04.21.03.?19.03.
Skowronek Alauda arvensis21.02.14.02.?06.02.
Dymówka Hirundo rustica22.04.22.04.13.04.12.04.
Świergotek łąkowy Anthus pratensisxxxx
Pliszka żółta Motacilla flava19.04.23.04.13.04.18.04.
Pliszka siwa Motacilla alba03.03.27.02.?09.03.
Białożytka Oenanthe oenanthe24.04.23.04.?18.04.
Świerszczak Locustella naevia???03.05.
Brzęczka Locustella luscinioides?01.05.?18.04.
Wodniczka Acrocephalus paludicola??28.04.30.04.
Rokitniczka Acrocephalus schoenobaenus?26.04.28.04.18.04.
Łozówka Acrocephalus palustris????
Trzcinniczek Acrocephalus scirpaceus?22.04.28.04.22.04.
Trzciniak Acrocephalus arundinaceus07.05.?28.04.?
Piegża Sylvia curruca?17.04.?18.04.
Cierniówka Sylvia communis???19.04.
Wąsatka Panurus biarmicusxxxx
Gąsiorek Lanius collurio????
Kukułka Cuculus canorus06.05.01.05.01.05.24.04.
Wrona siwa Corvus corone cornixxxxx
Makolągwa Carduelis cannabinaxxxx
Dziwonia Carpodactus erythrinus??15.05.15.05.
Potrzos Emberiza schoeniclusxxxx

PRZELOT JESIENNY: Średnie daty odlotu dla gatunków lęgowych z lat 1997-2000 przedstawiają się następująco:

Gatunekrok 1997rok 1998rok 1999rok 2000
Perkozek Tachybaptus ruficollis?12.10.?-
perkoz dwuczuby Podiceps cristatus05.1021.1021.09-
perkoz rdzawoszyi Podiceps grisegena?05.09?-
bąk Botaurus stellaris??07.09-
łabędź niemy Cygnus olorxxx-
gęgawa Anser anserxxx-
ohar Tadorna tadorna?16.10?-
krakwa Anas strepera?x*x*-
cyraneczka Anas creccaxxx-
krzyżówka Anas platyrhynchosxxx-
cyranka Anas querquedula04.1021.10?-
płaskonos Anas clypeata??02.12-
głowienka Aythya ferina15.11x*x*-
czernica Aythya fuligulaxxx-
błotniak stawowy Circus aeruginosus?14.0902.10-
błotniak łąkowy Circus pygargus05.11??-
przepiórka Coturnix coturnix???-
wodnik Rallus aquaticus??x-
kropiatka Porzana porzana???-
zielonka Porzana parva???-
derkacz Crex crex???-
kokoszka wodna Gallinula chloropus??03.10-
łyska Fulica atraxxx-
żuraw Grus grus 25.11?10.11-
czajka Vanellus vanellus?18.11x-
biegus zmienny Calidris alpina11.1118.1121.09-
kszyk Gallinago gallinago05.10x*17.10-
rycyk Limosa limosa?14.09?-
kulik wielki Numenius arquata20.09?21.09-
krwawodziób Tringa totanus20.0923.09?-
kukułka Cuculus canorus???-
skowronek Alauda arvensis05.1121.11?-
dymówka Hirundo rustica18.0912.1002.10-
świergotek łąkowy Anthus pratensisxxx-
pliszka żółta Motacilla flava05.1025.09?-
pliszka siwa Motacilla alba11.1116.1003.10-
białorzytka Oenanthe oenanthe?12.1020.09-
świerszczak Locustella naevia???-
brzęczka Locustella luscinioides??21.09-
wodniczka Acrocephalus paludicola???-
rokitniczka Acrocephalus schoenobaenus28.09??-
łozówka Acrocephalus palustris???-
trzcinniczek Acrocephalus scirpaceus01.1012.10?-
trzciniak Acrocephalus arundinaceus???-
cierniówka Sylvia communis???-
piegża Sylvia curruca???-
wąsatka Panurus biarmicusxxx-
gąsiorek Lanius collurio???-
wrona siwa Corvus corone cornixxxx-
makolągwa Carduelis cannabinaxxx-
dziwonia Carpodacus erythrinus15.07?15.07-
potrzos Emberiza schoeniclusxxx-

ZIMOWANIE: Na wyspie i okolicznych wodach zimują te gatunki które znajdują tu odpowiednią ilość pokarmu i znoszą panujące tu zimą niskie temperatury. Pozostają tu na zimę niektóre gatunki lęgowe np. świergotki łąkowe A. pratensis, wąsatki P. biarmicus czy gęgawy A. anser oraz gatunki które przyleciały tu z północy i wschodu np. nurogęsi M. merganser, gawrony C. frugilegus czy gęsi białoczelne A. albifrons. Wielkości zimujących stad przedstawia poniższa tabela:

GatunekLiczebności
Kormoran Phalacrocorax carbodo 30 os. na Świnie
Czapla siwa Ardea cinereaok. 250 os. na wyspie
Łabędź niemy Cygnus olordo 10 os. na Świnie
Łabędź krzykliwy Cygnus cygnusdo 20 os. na Świnie
Gęś zbożowa Anser fabalisdo 100 os.
Gęś białoczelna Anser albifronsdo 50 os.
Gęgawa Anser anserok. 5000 os. (28.01.2000 r. na Świnie koło wyspy)
Krzyżówka Anas platyrhynchoszimuje licznie
Krakwa Anas streperazimują pojedyncze osobniki
Cyraneczka Anas crecca
Cyranka Anas querquedula
Głowienka Aythya ferinado 5 os.
Czernica Aythya fuligulado 5 os.
Gągoł Bucephala clangulaok. 50 os. na Świnie
Bielaczek Mergus albellusok. 1000 os. na Świnie
Szlachar Mergus serratorok. 100 os. na Świnie
Nurogęś Mergus merganserdo 1800 os. na Świnie
Błotniak zbożowy Circus cyaneusok. 3 os. (głównie samice)
Myszołów Buteo buteozimują pojedyncze osobniki
Myszołów włochaty Buteo lagopus1-2 os.
Bielik Haliaeetus albicillaskupiska żerowiskowe do 7 os.
Wodnik Rallus aquaticuszimują pojedyncze osobniki
Łyska Fulica atrado 300 os. na Świnie
Czajka Vanellus vanelluszimuje do 30 os. na wyspie
Śmieszka Larus ridibunduszimują licznie
Mewa pospolita Larus canus
Mewa srebrzysta Larus argentatus
Mewa siodłata Larus marinus
Świergotek łąkowy Anthus pratensisdo 20 os. na wyspie
Wąsatka Panurus biarmicuszimuje populacja lęgowa (gatunek osiadły)
Modraszka Parus caeruleuszimowe obserwacje koczujących stadek obu gatunków sikor (do 30 os.)
Bogatka Parus major
Kruk Corvus coraxzimuje populacja lęgowa (gatunek osiadły)
Kawka Corvus monedulazimowe skupiska żerowiskowe tych trzech gatunków (w mieszanych stadach) osiągają około 3000 os.
Wrona siwa Corvus corone cornix
Gawron Corvus frugilegus
Szczygieł Carduelis cardueliszimowe obserwacje żerujących stadek do 15 os.
Potrzos Emberiza schoeniclusdo 10 os. na wyspie
Śnieguła Plectrophenax nivalis1os. 02.12.1999r. (być może jeszcze na przelocie)